Stress: symptomen herkennen en wat je eraan kunt doen

Wat is stress?

Stress is de reactie van je lichaam op iets wat je als druk of bedreiging ervaart: een deadline, een conflict, zorgen om geld of iemand die ziek is. Je hersenen zetten dan het stresssysteem aan. Je hart gaat sneller kloppen, je ademt sneller, je spieren spannen zich aan en je lichaam maakt adrenaline en cortisol aan om energie vrij te maken.

Die reactie is nuttig: ze helpt je scherp te zijn en in actie te komen. Als de spanning voorbij is, komt je lichaam weer tot rust. Hoe dat werkt met het stresshormoon, lees je in Cortisol: wat het stresshormoon doet.

Wat is het verschil tussen kortdurende en langdurige stress?

Kortdurende stress hoort bij het leven en gaat vanzelf over als de situatie voorbij is. Langdurige stress ontstaat als de spanning blijft of steeds terugkomt, en je niet genoeg tijd krijgt om te herstellen. Dan blijft je lichaam als het ware ‘aan’ staan, en dat kan lichamelijke en psychische klachten geven.

Wat zijn lichamelijke symptomen van stress?

• moeheid en slecht slapen;
• hoofdpijn en spanning in nek, schouders of rug;
• maag- en darmklachten, zoals buikpijn, misselijkheid of diarree;
• hartkloppingen, snel ademen of een benauwd gevoel;
• duizeligheid, zweten of trillen;
• kaakklemmen of tandenknarsen;
• minder zin in seks.

Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Heb je pijn op de borst, ernstige benauwdheid of klachten die niet bij jou passen, laat je dan altijd door een arts onderzoeken.

Wat zijn psychische symptomen van stress?

• piekeren en gedachten die blijven malen;
• moeite met concentreren, vergeetachtigheid en moeilijk keuzes maken;
• snel geïrriteerd, boos of emotioneel zijn, snel huilen;
• een opgejaagd of onrustig gevoel;
• somberheid of angstige gevoelens.

Hoe verandert je gedrag door stress?

• je trekt je terug of reageert sneller fel op anderen;
• je gaat meer of minder eten;
• je drinkt meer alcohol, rookt meer of gebruikt drugs;
• je maakt meer fouten of stelt dingen uit;
• je hebt minder tijd of zin voor dingen die je normaal leuk vindt.

Kan stress misselijkheid veroorzaken?

Ja. Je darmen en je hersenen staan nauw met elkaar in verbinding, en bij stress gaat de spijsvertering anders werken. Misselijkheid, buikpijn, een opgeblazen gevoel en diarree zijn daardoor veelvoorkomende stressklachten. Houden de klachten aan, val je af zonder reden of zit er bloed bij de ontlasting, ga dan naar de huisarts.

Wat doet jarenlange stress met je lichaam?

Als stress lang aanhoudt zonder herstel, krijg je vaker klachten zoals slecht slapen, moeheid, hoofdpijn en spierpijn. Ook leefgewoonten veranderen vaak: minder bewegen, slechter eten, meer alcohol. Langdurige stress hangt samen met een grotere kans op onder meer hart- en vaatziekten en psychische klachten. Dat komt deels door de stress zelf en deels door die veranderde gewoonten.

Wat zijn de eerste klachten van overspannenheid?

Je bent overspannen als de stress zo groot is dat je niet meer goed kunt functioneren. Je bent snel moe, slaapt slecht, piekert veel, bent prikkelbaar en hebt het gevoel dat alles je te veel wordt. Werk en gewone dingen thuis lukken minder goed.

Bij een burn-out ben je al langer dan zes maanden moe en uitgeput door de spanning in je leven. Ook na rust voel je je niet opgeladen. Overspannenheid en burn-out zijn geen diagnoses die je zelf kunt stellen: bespreek het met je huisarts of de bedrijfsarts. Op Thuisarts.nl staat betrouwbare informatie over beide.

Hoe krijg je stress uit je systeem?

Thuisarts.nl, de website van de huisartsen, noemt deze dingen die helpen:

• Beweeg elke dag, het liefst buiten. Wandelen, fietsen en sporten helpen je lichaam de spanning kwijt te raken.
• Zorg voor een vast dagritme: op vaste tijden opstaan, eten en naar bed gaan.
• Slaap genoeg en eet gezond.
• Plan rust en ontspanning, en doe dingen die je energie geven.
• Ga de natuur in of zoek groen in je omgeving op.
• Praat erover met iemand die je vertrouwt, en vraag om hulp.
• Begrens het piekeren, bijvoorbeeld door er elke dag een vaste piekertijd van een half uur tot een uur voor te nemen.
• Let op je ademhaling: merk je dat je door stress snel ademt, probeer dan rustig te ademen.
• Drink geen of weinig alcohol en gebruik geen drugs: ze lijken te ontspannen, maar maken de klachten erger.
• Verander één ding tegelijk, en begin met wat je het liefst anders wilt.

Wanneer moet je met stress naar de huisarts?

• als het je niet lukt om de stress zelf te verminderen;
• als angst, paniekaanvallen of somberheid erger worden;
• als je niet meer naar je werk kunt, moeilijk uit bed komt of slecht eet;
• als je te veel alcohol drinkt of drugs gebruikt;
• als mensen om je heen zich zorgen om je maken.