Andropauze: bestaat de overgang bij mannen?

Wat is de andropauze?

Andropauze, penopauze en mannelijke overgang zijn populaire namen voor de daling van het testosteron bij ouder wordende mannen. De woorden suggereren een tegenhanger van de menopauze bij vrouwen. Artsen vinden dat misleidend en spreken liever van late-onset hypogonadisme of een testosterontekort op latere leeftijd.

Is de andropauze hetzelfde als de overgang bij vrouwen?

Nee. Bij vrouwen stoppen de eierstokken binnen een aantal jaren met het maken van hormonen; de menstruatie stopt en de vruchtbaarheid eindigt. Dat overkomt elke vrouw. Bij mannen gaat het heel anders:

• het testosteron daalt geleidelijk, vanaf ongeveer je dertigste tot veertigste
• de zaadballen blijven testosteron en zaadcellen maken; veel mannen kunnen tot op hoge leeftijd kinderen krijgen
• veel mannen blijven, ook op hogere leeftijd, binnen het normale gebied
• niet iedereen krijgt klachten; het gaat om een kleinere groep

Volgens Máxima MC ligt het testosteron op je 75e gemiddeld rond de 65 procent van dat van een jongvolwassen man. Hoe snel het bij jou gaat, hangt sterk af van je gewicht en je gezondheid.

Wanneer gaan mannen in de overgang?

Er is geen vast moment. De daling begint rond je dertigste tot veertigste en verloopt zo geleidelijk dat je er meestal niets van merkt. Klachten door een testosterontekort komen vooral voor bij mannen boven de vijftig, en dan vaker bij mannen met overgewicht, diabetes type 2 of een chronische ziekte.

Welke klachten horen bij de andropauze?

Bij een tekort op latere leeftijd gaat het vooral om:

• minder zin in seks, minder ochtenderecties en erectieproblemen
• moeheid en lusteloosheid
• minder spierkracht en meer buikvet
• somberheid, prikkelbaarheid en concentratieproblemen
• slechter slapen en soms zweetaanvallen

Die klachten overlappen sterk met wat stress, overgewicht, slaaptekort, te veel alcohol of een depressie veroorzaken. Juist rond je vijftigste spelen die zaken vaak: drukte op het werk, minder bewegen, een paar kilo erbij. Ook bij een normale testosteronwaarde kun je je dus zo voelen. Dat maakt het belangrijk om niet zelf conclusies te trekken.

Kunnen mannen opvliegers hebben?

Echte opvliegers zoals bij vrouwen zijn bij mannen ongewoon. Ze komen vooral voor bij een sterk en snel gedaald testosteron, bijvoorbeeld door een hormoonbehandeling tegen prostaatkanker. Plotseling zweten of het ineens heel warm krijgen heeft bij mannen meestal een andere oorzaak, zoals stress, alcohol, koorts, een te snel werkende schildklier of medicijnen. Houdt het aan, ga dan naar je huisarts.

Wanneer laat je je testosteron testen?

Laat je testosteron meten als je meerdere klachten hebt die op een tekort wijzen, vooral op seksueel gebied, en een duidelijke andere oorzaak ontbreekt. De huisarts laat dan twee keer, met een paar weken ertussen, ’s ochtends bloed prikken. Een waarde onder 8 nmol/l wijst op een tekort; tussen 8 en 12 nmol/l is het een grijs gebied. Meer daarover lees je in Testosterontekort.

Wat helpt bij klachten van de andropauze?

De eerste stap is bijna altijd je leefstijl, ook als het testosteron wat lager is:

• afvallen bij overgewicht – dit laat het testosteron vaak weer stijgen
• voldoende en regelmatig slapen, en slaapapneu laten behandelen als je dat hebt
• bewegen en krachttraining, voor spieren, botten, gewicht en stemming
• minder alcohol en stoppen met roken
• stress aanpakken, eventueel met hulp van de huisarts of praktijkondersteuner

Pas als een tekort met twee metingen is vastgesteld en de klachten blijven, kan een arts testosterontherapie overwegen, als gel of injectie op recept. Die behandeling heeft nadelen, zoals een vergrote prostaat en een lagere vruchtbaarheid, en vraagt om regelmatige controle. Wat leefstijl voor je testosteron kan doen, staat in Testosteron verhogen.