Opvliegers: oorzaak, duur en wat helpt

Wat zijn opvliegers?

Een opvlieger is een plotselinge warmteaanval. Je krijgt het opeens heel warm, vaak van binnenuit. Je gezicht, hals of borst wordt rood, je gaat zweten en je hart kan sneller kloppen. Na afloop heb je soms rillingen. Een opvlieger duurt meestal drie tot vijf minuten, soms langer.

Krijg je ze ’s nachts, dan heet het nachtzweten: je wordt wakker van het zweet, soms met een nat laken. Daardoor slaap je slechter en kun je overdag moe, somber of prikkelbaar zijn. Sommige vrouwen hebben een paar opvliegers per maand, anderen een paar per uur.

Waardoor krijg je opvliegers in de overgang?

In de overgang maakt je lichaam minder oestrogeen. Het warmtecentrum in je hersenen, dat je lichaamstemperatuur regelt, moet daaraan wennen. Het geeft dan soms ten onrechte het sein dat je lichaam te warm is. De bloedvaten in je huid gaan wijder open staan om warmte kwijt te raken. Dat voel je als warmte en roodheid, en je gaat zweten om af te koelen.

Opvliegers horen bij de meest voorkomende overgangsklachten: acht op de tien vrouwen krijgen ze. Ze beginnen vaak al in de perimenopauze, soms eerst rond de menstruatie. Lees meer over die fase in Perimenopauze: eerste signalen, leeftijd en duur.

Hoe lang duren opvliegers?

Meestal drie tot zeven jaar. Bij een deel van de vrouwen duren ze korter, bij anderen langer. Ze zijn vaak het heftigst rond de laatste menstruatie en nemen daarna geleidelijk af. Daarom kun je ook na de menopauze, en soms na je 60e, nog opvliegers hebben.

Wat kun je zelf doen tegen opvliegers?

• Draag laagjes van katoen, zijde of wol. Daarin verdampt zweet makkelijk, en je kunt snel iets uittrekken.
• Slaap koel, onder katoenen lakens of een wollen deken, met de slaapkamer niet te warm.
• Minder of geen alcohol. Dat kan zorgen voor minder opvliegers, vooral minder nachtzweten.
• Let op uitlokkers: warme dranken en gekruid eten kunnen ervoor zorgen dat je het opeens warm krijgt. Merk je dat, laat ze dan staan.
• Stop met roken. Roken kan zorgen voor meer opvliegers, al is dat niet zeker.
• Beweeg en leef gezond. Je krijgt er volgens Thuisarts niet minder opvliegers van, maar je voelt je vaak beter en hebt er minder last van.
• Praat erover, met een vriendin, collega of partner. Dat maakt het minder beladen.

Helpt gedragstherapie bij opvliegers?

Ja, een beetje. Met cognitieve gedragstherapie of mindfulness leer je anders met de opvliegers om te gaan. Volgens Thuisarts geeft dat een paar opvliegers per dag minder, en vooral minder last. Je kunt deze begeleiding krijgen via de praktijkondersteuner van de huisarts of een psycholoog.

Kunnen hormonen opvliegers verminderen?

Ja. Hormoontherapie met estradiol werkt het sterkst. Na twee tot drie weken kun je merken dat het begint te helpen; vanaf drie maanden werkt het het best, met veel minder opvliegers per dag. Heb je nog een baarmoeder, dan krijg je er een progestageen bij, als pil of hormoonspiraal, om het baarmoederslijmvlies te beschermen. Estradiol is er als pil, pleister, gel en spray.

Hormoontherapie geeft iets meer kans op trombose, een hartaanval, een beroerte, borstkanker en baarmoederkanker, vooral bij langer gebruik en op hogere leeftijd. Die risico’s zijn kleiner dan vroeger, maar niet voor iedereen is het geschikt, bijvoorbeeld niet na hormoongevoelige borstkanker. Je huisarts of gynaecoloog bespreekt dat met je. Na drie maanden heb je een controle, daarna één keer per jaar. Het advies is de hormonen niet langer dan vijf jaar te gebruiken.

Welke middelen zonder hormonen zijn er tegen opvliegers?

Mag of wil je geen hormonen gebruiken, dan zijn er medicijnen op recept. Fezolinetant (Veoza) zorgt dat je minder vaak opvliegers en nachtzweten hebt; je merkt meestal na twee tot vier weken effect. Het kan je leverwaarden verhogen, daarom controleert de arts die regelmatig. Clonidine geeft ongeveer één opvlieger per dag minder, maar heeft veel bijwerkingen. Antidepressiva helpen volgens Thuisarts waarschijnlijk niet tegen opvliegers; artsen raden ze daarvoor niet aan. Acupunctuur geeft misschien minder opvliegers, maar dat is niet zeker. Welke keuze bij je past, kun je voorbereiden met de keuzehulp op Thuisarts.

Helpen rode klaver, salie of soja tegen opvliegers?

Er is veel onderzoek gedaan naar planten met fyto-oestrogenen, zoals rode klaver en soja (die isoflavonen bevatten), en naar kruiden als salie en zilverkaars. De resultaten zijn wisselend: sommige studies vinden een klein effect, andere niet, en veel studies zijn klein of kort. Er is geen goedgekeurde gezondheidsclaim voor deze planten bij overgangsklachten.

Thuisarts is duidelijk: middelen voor de overgang met kruiden, vitamines, zilverkaars of fyto-oestrogenen helpen niet tegen opvliegers. Zilverkaars kan schadelijk zijn voor de lever, en van fyto-oestrogenen is niet goed bekend of ze veilig zijn. Gewone sojaproducten in je voeding zijn prima; het Voedingscentrum raadt wel aan om je peulvruchten niet alleen met soja in te vullen.

Kan nachtzweten ook een andere oorzaak hebben?

Ja. Nachtzweten past bij de overgang, maar kan ook komen door een infectie, een snel werkende schildklier, medicijnen (zoals sommige antidepressiva), alcohol, een te warme slaapkamer of, zelden, een ernstigere ziekte. Ga naar de huisarts als het zweten samengaat met koorts, onverklaard afvallen, opgezette klieren of aanhoudende vermoeidheid, of als je niet in de leeftijd van de overgang bent.