De overgang: fases, leeftijd en wat er in je lichaam gebeurt
Wat is de overgang, wanneer begint hij en hoe lang duurt hij? Uitleg over de perimenopauze, menopauze en postmenopauze, je hormonen en wat helpt.

De overgang is de periode van een aantal jaren rond je laatste menstruatie, de menopauze. Die valt gemiddeld rond je 51e. Je eierstokken maken steeds minder oestrogeen en progesteron aan. Daardoor je cyclus verandert en klachten als opvliegers kunnen ontstaan. Zo’n vijf jaar na de laatste menstruatie nemen de klachten meestal af. Heb je veel last, dan kan de huisarts behandelingen met je bespreken.
Wat is de overgang precies?
De overgang is de fase waarin je lichaam verandert van vruchtbaar naar niet meer vruchtbaar. Het is een natuurlijke levensfase, geen ziekte. De woorden overgang, menopauze en perimenopauze worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze betekenen niet hetzelfde:
- Menopauze is één moment: je allerlaatste menstruatie. Pas als je twaalf maanden niet meer ongesteld bent geweest, weet je achteraf dat die laatste keer de menopauze was.
- Perimenopauze is de periode waarin je cyclus al verandert, tot één jaar na de laatste menstruatie. Lees meer in Perimenopauze: eerste signalen, leeftijd en duur.
- Postmenopauze is de tijd daarna: de rest van je leven na de menopauze.
- De overgang is de verzamelnaam voor de jaren rondom de menopauze.
Wat zijn de fases van de overgang?
Grofweg zijn er vier fases te onderscheiden. In de premenopauze ben je nog regelmatig ongesteld, maar beginnen je hormonen soms al te schommelen. In de perimenopauze wordt je cyclus onregelmatig en krijgen veel vrouwen de eerste klachten. Dan volgt de menopauze, de laatste menstruatie. Daarna begint de postmenopauze, waarin de hormoonspiegels laag en stabiel worden en de meeste klachten geleidelijk afnemen.
Niet iedereen gebruikt die indeling op dezelfde manier: sommigen bedoelen met premenopauze de hele periode vóór de menopauze. In het dagelijks leven maakt dat weinig uit. Belangrijker is hoe je cyclus verandert en hoeveel last je hebt.
Op welke leeftijd kom je in de overgang?
De overgang kan beginnen als je tussen de 40 en 60 jaar bent. De laatste menstruatie valt in Nederland gemiddeld rond je 51e. De eerste veranderingen in je cyclus merk je vaak al vanaf halverwege de veertig. Ben je 53 en nog ongesteld? Dat kan heel normaal zijn; het verschilt sterk per vrouw.
| Situatie | Leeftijd |
|---|---|
| Gemiddelde leeftijd van de laatste menstruatie | Rond 51 jaar |
| Gebruikelijke periode van de overgang | Tussen 40 en 60 jaar |
| Vroege overgang | Tussen 40 en 45 jaar |
| Te vroege overgang (prematuur ovarieel falen, POI) | Voor je 40e, bij ongeveer 1 op de 100 vrouwen |
Kom je voor je 40e in de overgang, dan heet dat een te vroege overgang. Dat kan erfelijk zijn of het gevolg van chemotherapie, bestraling of een operatie aan de eierstokken; vaak is de oorzaak onbekend. Ben je jonger dan 40 en heb je overgangsklachten, ga dan naar de huisarts. Een vroege overgang heeft gevolgen voor je botten en je hart, en daarom is medische begeleiding nodig.
Hoe lang duurt de overgang?
De overgang als geheel duurt meestal een aantal jaren. Je cyclus begint gemiddeld zo’n vier jaar voor je laatste menstruatie te veranderen. Opvliegers houden vaak drie tot zeven jaar aan. Volgens Thuisarts nemen de klachten meestal af zo’n vijf jaar na de laatste menstruatie. Sommige vrouwen hebben er langer last van; ook na je 60e kun je nog opvliegers hebben.
Wat gebeurt er met je hormonen in de overgang?
Je wordt geboren met een voorraad eicellen. Tussen je 40e en 60e raakt die voorraad op of rijpen de eicellen niet meer. Steeds vaker komt er geen eicel vrij, en daardoor maken je eierstokken minder progesteron en minder oestrogeen.
- Progesteron daalt meestal als eerste, omdat het vooral na een eisprong wordt aangemaakt. Cycli zonder eisprong komen steeds vaker voor.
- Oestrogeen schommelt in de perimenopauze sterk – soms is het zelfs hoger dan vroeger – en daalt na de menopauze tot een laag niveau.
- Je hersenen proberen de eierstokken harder aan te sturen. Daardoor stijgt het hormoon FSH, maar ook dat schommelt in deze jaren.
Het warmtecentrum in je hersenen moet wennen aan minder oestrogeen. Zo ontstaan opvliegers. Ook je botten, de huid van je vagina en je bloedvaten reageren op het lagere oestrogeen. Meer daarover lees je in Oestrogeen: wat doet het en wat merk je van een tekort?
Hoe weet je of je in de overgang bent?
Meestal merk je het aan je cyclus: er zit meer of minder tijd tussen je menstruaties, je bent langer of korter ongesteld, of je verliest juist meer bloed. Daarnaast kun je last krijgen van opvliegers, nachtzweten, slechter slapen en klachten van je vagina. Een overzicht staat in Overgangsklachten: alle symptomen op een rij.
Een bloedtest heeft volgens Thuisarts geen zin om vast te stellen of je in de overgang bent: de hormoonwaarden wisselen in deze jaren te sterk, dus één uitslag zegt weinig. Ook een zelftest van de drogist geeft geen betrouwbaar antwoord. Ben je jonger dan 40, of passen je klachten niet goed bij de overgang, dan kan de huisarts wel bloed laten prikken om andere oorzaken uit te sluiten.
Wat kun je zelf doen in de overgang?
- Elke dag een half uur bewegen, zoals wandelen, fietsen, zwemmen of dansen. Krachttraining helpt je spieren en botten op peil te houden.
- Gezond en gevarieerd eten, met genoeg ijzer als je veel bloed verliest: volkorenproducten, bladgroenten, peulvruchten, gedroogd fruit en vlees.
- Weinig of geen alcohol. Minder drinken kan zorgen voor minder opvliegers, vooral minder nachtzweten.
- Niet roken. Roken kan zorgen voor meer opvliegers en is slecht voor je botten en bloedvaten.
- Genoeg slapen in een koele, rustige slaapkamer.
- Erover praten met je partner, vriendinnen of collega’s. Lotgenoten vind je bijvoorbeeld bij Stichting Vuurvrouw.
Middelen voor de overgang met kruiden, vitamines, zilverkaars of fyto-oestrogenen helpen volgens Thuisarts niet tegen opvliegers. Zilverkaars kan schadelijk zijn voor de lever, en van fyto-oestrogenen is niet goed bekend of ze veilig zijn. Artsen raden deze middelen daarom af.
Welke behandelingen zijn er via de huisarts of gynaecoloog?
Heb je veel last, bespreek dan met je huisarts of gynaecoloog wat bij je past. Welke behandeling je krijgt, beslis je samen met je arts.
- Hormoontherapie met estradiol (een oestrogeen) als pil, pleister, gel of spray, meestal samen met een progestageen dat het baarmoederslijmvlies beschermt. Daarmee krijg je veel minder opvliegers, maar de kans op onder andere trombose, een beroerte en borstkanker wordt iets groter, vooral bij langer gebruik en op hogere leeftijd.
- Hormonen in de vagina, zoals een crème of zetpillen met estriol, bij droogheid en jeuk. Daarvan komt maar weinig in je bloed.
- Medicijnen zonder hormonen, zoals fezolinetant of clonidine, als je geen hormonen mag of wilt gebruiken.
- Gedragstherapie of mindfulness, om beter met klachten om te gaan.
Met de keuzehulp op Thuisarts kun je het gesprek voorbereiden. Meer over de behandeling van opvliegers lees je in Opvliegers: oorzaak, duur en wat helpt.
Wat verandert er na de overgang voor je botten en hart?
Oestrogeen remt de afbraak van bot. In de jaren na de menopauze worden je botten daardoor zwakker en neemt de kans op botontkalking toe. Ook de kans op hart- en vaatziekten wordt iets groter. Bewegen, niet roken, gezond eten en een gezond gewicht helpen om die risico’s zo klein mogelijk te houden. Vrouwen vanaf 50 jaar wordt aangeraden extra vitamine D te nemen; zie Vitamine D: wat doet het en hoeveel heb je nodig?
Welke rol spelen vitamines bij je hormonen?
Geen enkele vitamine of mineraal voorkomt de overgang of neemt overgangsklachten weg. Wel hebben sommige voedingsstoffen een erkende functie in je hormoonhuishouding. Vitamine B6 draagt bij tot de regulering van de hormonale activiteit. Pantotheenzuur (vitamine B5) draagt bij tot een normale synthese en een normaal metabolisme van steroïdhormonen, vitamine D en sommige neurotransmitters.
Vitamine B6 zit in vlees, vis, eieren, noten, volkorenbrood, peulvruchten, groente en melkproducten; pantotheenzuur zit in vrijwel alle voedingsmiddelen. Volgens het Voedingscentrum heeft een volwassen vrouw 1,5 milligram vitamine B6 per dag nodig. Met gewone voeding krijg je dat meestal binnen. Een los vitamine B6-supplement wordt afgeraden. Neem je toch een supplement met B6, houd dan maximaal 100 procent van de aanbevolen hoeveelheid aan. De veilige bovengrens voor volwassenen is sinds 2023 12 milligram per dag (daarvoor 25 milligram).
Veelgestelde vragen
Wanneer moet je met de overgang naar de huisarts?
Ga naar de huisarts als je erg heftig ongesteld bent, als je jonger dan 40 bent en overgangsklachten hebt, als er bloed uit je vagina komt terwijl je al langer dan een jaar niet meer ongesteld bent, of als opvliegers of andere klachten je dagelijks leven verstoren.
Kun je in de overgang nog zwanger worden?
Ja, zolang je nog af en toe ongesteld bent. Wil je niet zwanger worden, gebruik dan een voorbehoedmiddel tot één jaar na je laatste menstruatie. Volgens Thuisarts kun je vanaf 52 jaar stoppen, omdat een zwangerschap dan bijna nooit meer voorkomt.
Kun je met 60 jaar nog in de overgang zijn?
De laatste menstruatie valt bijna altijd voor je 60e. Klachten zoals opvliegers en een droge vagina kunnen na je 60e wel nog aanhouden. Komt er na de menopauze weer bloed uit je vagina, laat dat dan altijd door de huisarts nakijken.
Wanneer zijn overgangsklachten het ergst?
Bij veel vrouwen in de laatste jaren van de perimenopauze en het eerste jaar na de menopauze, als de hormonen het sterkst schommelen en dalen. Daarna nemen de meeste klachten geleidelijk af.
Bronnen
- Thuisarts.nl – Ik ben in de overgang
- Thuisarts.nl – Ik wil goed omgaan met klachten door de overgang
- Thuisarts.nl – Ik ga hormonen gebruiken in de overgang (hormoontherapie)
- Thuisarts.nl – Ik ben in de overgang. Wanneer kan ik stoppen met voorbehoedmiddelen?
- De Gynaecoloog (NVOG) – Overgang
- Amsterdam UMC – De overgang
- De Gynaecoloog (NVOG) – Klachten van de overgang
- Thuisarts.nl – Botontkalking
- Voedingscentrum – Vitamine B6
- EU-register van voedings- en gezondheidsclaims



