IJzertekort: symptomen, oorzaken en wie risico loopt

Wat is een ijzertekort?

Je lichaam heeft ijzer nodig om hemoglobine te maken, het eiwit in je rode bloedcellen dat zuurstof vervoert. Een deel van het ijzer zit opgeslagen als voorraad, vooral in de lever. Die voorraad wordt gemeten met de bloedwaarde ferritine.

Een ijzertekort ontwikkelt zich meestal geleidelijk. Eerst raakt de voorraad op. Als het tekort aanhoudt, kan het lichaam op den duur te weinig hemoglobine maken: dat heet bloedarmoede (anemie). Je kunt dus een ijzertekort hebben zonder bloedarmoede, en bloedarmoede kan ook andere oorzaken hebben dan een tekort aan ijzer, zoals te weinig vitamine B12 of foliumzuur.

Hoe merk je dat je een ijzertekort hebt?

Volgens het Voedingscentrum en Sanquin kunnen deze klachten wijzen op een ijzertekort:

• snel moe zijn en weinig energie hebben
• een bleke huid of bleek zien
• snel buiten adem zijn, bijvoorbeeld bij traplopen
• concentratiestoornissen
• rusteloze benen, met de drang om ze te bewegen

Bij bloedarmoede komen daar volgens Thuisarts.nl klachten bij als duizeligheid, hartkloppingen, zweten, hoofdpijn en oorsuizen.

Wie loopt meer risico op een ijzertekort?

• Vrouwen die menstrueren – zij verliezen elke maand bloed en daarmee ijzer. Bij hevige of lange menstruaties is dat volgens Thuisarts.nl de meest voorkomende oorzaak van bloedarmoede bij vrouwen.
• Bloeddonors – bij elke donatie verlies je ijzer. Sanquin test het bloed van donors daarom regelmatig op ferritine.
• Vegetariërs en veganisten – ijzer uit planten wordt minder goed opgenomen dan ijzer uit vlees.
• Mensen met coeliakie of een andere darmziekte waardoor de darm minder ijzer opneemt.
• Intensieve sporters.
• Zwangeren – zij hebben in deze periode extra ijzer nodig; de verloskundige of huisarts begeleidt dat.

Welke ziekte kan een ijzertekort veroorzaken?

Een ijzertekort heeft altijd een oorzaak, en die moet worden uitgezocht. Volgens Thuisarts.nl is dat vaak bloedverlies, een hogere behoefte, jarenlang weinig ijzerrijk eten of een ziekte waardoor je darmen minder ijzer opnemen. Sanquin noemt coeliakie als voorbeeld van zo’n ziekte.

Vooral na je 50e kan langzaam bloedverlies uit maag of darmen de oorzaak zijn. Dat kan komen door pijnstillers zoals ibuprofen of diclofenac, die de maag kunnen beschadigen, maar ook door darmpoliepen of darmkanker. Daarom doet de huisarts soms aanvullend onderzoek, zeker als je ouder bent dan 50 of ook buikklachten hebt.

Hoe wordt een ijzertekort vastgesteld?

Met bloedonderzoek via je huisarts. Daarbij wordt meestal je Hb (hemoglobine) gemeten en vaak ook je ferritine, de maat voor je ijzervoorraad. Volgens Thuisarts.nl spreek je van bloedarmoede als het Hb bij mannen lager is dan 8,5 en bij vrouwen lager dan 7,5 mmol/l.

Het bloedonderzoek laat zien of je een tekort hebt en helpt de huisarts om de oorzaak te vinden. Dat is belangrijk, want de oorzaak bepaalt de behandeling. Een zelftest of een lijstje met klachten online is geen vervanging.

Waarom kun je bij moeheid beter niet zelf ijzer gaan slikken?

Omdat je dan misschien de verkeerde oorzaak aanpakt. Wie bij moeheid zelf ijzer gaat slikken en afwacht, loopt het risico dat de echte reden – bijvoorbeeld bloedverlies of een schildklierprobleem – pas later wordt gevonden. Bovendien kan je lichaam een teveel aan ijzer niet kwijt, en voor mensen met erfelijke ijzerstapeling is extra ijzer schadelijk.

Het Voedingscentrum adviseert daarom om alleen na overleg met de arts ijzertabletten te nemen. Meer over de risico’s lees je in IJzertabletten: bijwerkingen.

Hoe wordt een ijzertekort behandeld?

Dat hangt af van de oorzaak en van hoe groot het tekort is. Bij een vastgesteld tekort schrijft de huisarts meestal ijzertabletten voor, in een veel hogere dosering dan in een gewoon supplement. Volgens Thuisarts.nl wordt na ongeveer 4 weken het bloed opnieuw gecontroleerd, en slik je na een normale Hb-waarde nog 8 tot 12 weken door om de voorraad aan te vullen.

Daarnaast helpt gevarieerd eten met genoeg ijzer. Welke producten veel ijzer bevatten, lees je in IJzerrijke voeding.